Op expeditie in een wild stukje Leiden

Natuuronderzoek van het Spoorweghavenpad

In de Leidse Spoorweghaven, tussen het spoor naar Utrecht en de Potgieterlaan, ligt een verborgen pareltje. Het gaat om een stuk stadsnatuur dat sinds 30 jaar grotendeels onbeheerd is gebleven en waar de natuur de vrije hand heeft gekregen. Dat is best zeldzaam in een dichtbebouwde stad als Leiden. In het gebiedje is een grote soortenrijkdom ontstaan, en is daardoor een waardevolle verbindingszone voor de flora en fauna in de omgeving van Leiden.

Experts en buurtbewoners hebben de handen ineengeslagen om de flora en fauna van het terrein te inventariseren. Hier is het project Expeditie Leiden uit voortgekomen.

Het onderzoeksgebied

Het onderzoeksgebied omvat de groenstrook tussen de spoorlijn Leiden – Utrecht, de sloot en kade langs de Potgieterlaan en de wilde tuin van de twee woonboten. Dit gebied diende van 1878 tot 1920 als spoorweghaven, waarna het zijn functie verloor. De grond en sloot bleven in eigendom van de Nederlandse Spoorwegen en biedt ruimte aan twee woonboten. Een aantal jaar geleden heeft de gemeente Leiden de grond deels overgenomen van de NS.

Sinds het vertrek van het bedrijf Van Gend en Loos in de jaren 90 (een overslagstation voor spoorgoederen ten oosten van de spoorlijn) is het gebied vrijwel niet beheerd, waardoor de braakliggende grond kon veranderen in een wild stuk natuur. Zo is een prachtig zogenaamd overhoekje ontstaan.

Een veilig thuis voor flora & fauna

Het is, midden in de stad, een veilig thuis geworden voor vele planten en dieren. Er komen bijvoorbeeld meer dan 40 vogelsoorten voor zoals de ijsvogel en een kolonie huismussen. In het water leven vele vissen zoals baars, maar ook aal en de rivierdonderpad: twee soorten die op de Rode Lijst staan. In de struiken struinen egels druk op zoek naar insecten, waar het gebied vol mee zit. Er leven zelfs insecten die sinds de jaren 60 niet meer zijn waargenomen in Zuid-Holland, voor Nederland geheel nieuwe soorten, én soorten waarover in de wetenschap nog weinig bekend is.

Het zijn dit soort kleine stukjes vegetatie die essentieel zijn voor het urbane ecosysteem, met name voor de kleinere, vaak veronachtzaamde organismen, die echter vanwege hun soortenrijkdom de bulk van de stedelijke biodiversiteit uitmaken.

Bedreigd door een fietssnelweg

In een gemeentelijk rapport, opgesteld door de stadsecoloog, is het Spoorweghavenpad aangemerkt als een van de 22 biologische hotspots die Leiden rijk is. De gemeente heeft echter nog niet het advies uit het rapport opgevolgd om dit soort hotspots van bescherming te voorzien bij ruimtelijke ontwikkeling. Er ligt zelfs op dit moment al een concreet plan om over het Spoorweghavenpad een breed geasfalteerde ‘fietssnelweg’ aan te leggen. Dit zou betekenen dat de meerderheid van de bomen en struiken wordt verwijderd. Daarmee verdwijnt ook grotendeels de natuurwaarde van het gebied, wat grote impact zal hebben op de soortenrijkdom en klimaatbestendigheid in de wijk.

In het najaar van 2020 zal de gemeente in overleg met buurtbewoners de plannen voor de fietsverbinding verder uitwerken. Deelnemers van het natuuronderzoek en buurtbewoners hebben niet afgewacht en al een inspraak ingediend op het plan.

Nieuws

2020: een bewogen jaar

Het Spoorweghavenpad ligt er rustig en nog net zo betoverend bij na de achtbaanrit van 2020 🎢 In maart leek de wereld abrupt tot stilstand…

Lees meer »

Artikel in Trouw

Trouw heeft een artikel gewijd aan ons natuuronderzoek in het Spoorweghavenpad! Je kan het hier lezen: Leidenaren zetten zeldzame beestjes in om plan voor fietssnelweg…

Lees meer »

Op TV bij Vroege Vogels

Het televisieprogramma Vroege Vogels maakte een aflevering over Leiden en kwam ook bij ons natuuronderzoek in de Spoorweghaven filmen! Je kan het fragment hier terugkijken:

Lees meer »